SSH Komutları
Yeni bir server sahibi olan veya Vps kiralayan bir kişinin ilk olarak başvuracağı SSH Linux Konsol Komutları listesi aşağıda derlenmiştir.
# Loadlin linux’u dos ortamında başlatır
#shutdown -rf now İşletim sisteminin tampon beleklerde tutuğu bilgileri güncellemesini sağlayacak ve sistemi reboot edecektir.
#shutdown -hf Sistemi tamamen kapatır
#adduser Sisteme kullanıcı ekler
Açılış esnasında makinenizin ismi /etc/rc.d/rc.m dosyasında belirlenir. Eğer TCP/IP kullanılıyorsa /etc/hostname dosyasının içeriğini değiştirerek ve hostname komutu kullanılarak makine ismi de değiştirilebilir.
#echo “denizati”>/etc/hostname hostname dosyası içine denizati’ni yazdık.
#hostname denizati Makinenin kendi adını tanıması için hostname komutunu kullandık.
/etc/rc.d/rc.m dosyasında makine adını belirlerken /etc/hostname dosyası kullanılacaktır.
LILO Önyükleme ayarlarını /etc/lilo.conf dosyası üzerinde değişiklikler yapılabilir.
#lilo, /dev/hda üzerinde kurulacak
#sbin/lilo programını root yetkisiyle çalıştırın
passwd şifre değiştirme
$man passwd passwd komutu hakkında yardım almak için yardım dosyaları için /usr/man dizini altında 8 ayrı dizinde saklanır.
C programlayıcısı mount komutuna ulaşmak için $man 2 mount normal kullanıcı $man 8 mount
Find –name “*.txt” –print
DOSYA DİZİN YAPISI
$pwd aktif dizinin adını öğrenmek için
$cd dizin değiştirmek için kullanılır.
/ kök dizini
~ kullanıcının ev dizinini gösterir.
mkdir dizin oluşturma komutudur.
mkdir /home/askeri/ferhat
ls dosya ve dizin bilgilerini okumak için kullanılır.
-a normalde görünmeyen ve nokta karakteriyle başlayan dosya dizinlerde görünür.
-l dosyalar hakkında tüm bilgiyi verir.
$less komutu ile bir dosya içerisinde hareket edilebilir q karakteri ile dosyadan çıkılır. Eğer dosya içeriği birkaç sayfadan ibaretse ; cat kullanmak daha uygundur.
$cat readme.txt
$head –6 readme.txt dosyanın ilk 6 satırını ekrana basar)
$tail –3 readme.txt dosyanın son 3 satırını ekrana basar
/dev/hda bir numaralı IDE
/dev/hda1 bir numaralı IDE diskin ilk bölümü
/dev/hda2 bir numaralı IDE diskin ikinci bölümü
/dev/hdb iki numaralı IDE primary slave
/dev/hdc üç numaralı IDE secondary master
/dev/hdd dört numaralı IDE secondary slave
/dev/sdb3 ikinci SCSI sabit diskin üçüncü bölümü
DOSYALARIN KOPYALANMASI:
$cp yazi.txt /temp yazi.txt dosyasını temp dizinine kopyalar.
$mv yazi.txt /temp/yazilar dosya taşıma ve isim değiştirme işlevi yapar
$cp –R /home/askeri/temp /temp bir dizin altdizinleri ile birlikte başka bir yere kopyalanabilir.
Not : mv komutu için kullanmaya gerek yoktur.
DOSYALARIN SİLİNMESİ
$rm /temp temp dizinini siler.
$rm –r /tmp dizin dolu olsa bile siler.
$rm -i readme silmek için onay alır.
$rm – -dosya eğer dosya ismi önünde “-“ varsa Linux bunu parametre gibi alacak ve hata verecektir. Bunun için dosya adı önüne – koyun
rm –rf linux/ linux dizini içindekilerle birlikte silinir.
KABUK (Shell)
O anda hangi kabuk üzerinde yer aldığınızı öğrenmek için ;
sh :(shell ya da bourne shell):ilk unix kabuğu
ksh:(korn shell):sh uyumlu, bir çok ek programlama özelliği içeren bir kabuk :yaygın bir kitle kullanıyor.
bash:(bourne again shell) kullanım kolaylığı bakımından en çok rağbet gören bash:GNU tarafından kaynak koduyla birlikte dağıtılmıştır. Bash,sh,ksh uyumluluğunu korurken özellikle etkileşimli kullanıma yönelik (komut tanımlama gibi ) bir çok yenilik içerir.
csh:(c shell) Berkeley Üniversitesinde geliştirilen chs’in C diline benzer bir programlama yapısı vardır.
Tcsh:ssh’in biraz daha geliştirilmiş hali
Yukarıdaki kabuk programlarından sh,ksh,bash birbiriyle uyumludur ve yukarda en ilkelinden en gelişmişine doğru sıralanmıştır. Aynı durum csh ve tcsh içinde geçerlidir.
Kullanılan shell genellikle tercih nedeni olsa da bütün sistem scriptleri sh ile yazdığından sistem yöneticilerinin sh ailesinden bir kabuk kullanmaları önerilir. Kabuk programları “ /Bin “ dizini altında yer alır. Kullanıcı sisteme girerken hangi kabuğu kullanacağı /etc/passwd dosyasında yer alır. Bunu değiştirmek için chsh (change shell ) komutu kullanılabilir.
passwd
changing the login shell for cagri
enter the new value, or pres return for the default
login shell [sbin /sh] : /bin/bash
Not : sisteminizde NIS kullanılıyorsa chsh yerine yppasswd -s komutunu kullanabilirsiniz.
YÖNLENDİRME :
$ ls –la > liste
$ cat liste
ls /deneme
/deneme : No such file or directory hatayı bir dosyaya yazdırmak için şu komut kullanılır.
$ ls /deneme 2> hata
$ mkdir ~/deneme (deneme isimli bir dizin yaratır)
$ touch ~/deneme/gecici (gecici isimli bir dosya yaratır)
$ cat ~/deneme 2>oku2 >oku1
Örnek :
make config çekirdek derlemek için kullanılan bir program
#make config
#make dep >/dev/tty9
#make clean >/dev/tty9
#time make zimage >/dev/tty9
$ ls /deneme>/dev/null 2> &1
$mail –s “rapor” patron <rapor.txt rapor.txt dosyası rapor kullanıcısına mail komutuyla yönlendirilmiştir.
Boru (pipe) işlemleri
Bazı durumlarda, bir komutun çıktısı diğer bir komuta yönlendirilebilir. Komutun standart çıktısını bir dosyaya değil, bu çıktıyı işleyecek başka bir komuta yönlendirilir.
$ ls –al | pr (listeyi printere göndermek için)
bir dosyadaki veya komut çıktısındaki satır, karakter ve kelime sayılarını bulmak için wc komutu kullanılır.
$ who | wc –l
arka planda çalıştırma
Bir komutun sonuna & karakteri getirilerek program artalanda çalıştırılabilir. Program çalışırken bu arada başka komutlarda çalıştırılabilir.
$ sort büyük _ dosya > büyük _dosya .sirali &
Komut arka plana atıldıktan sonra ekranda yer alan [1] karakteri sürecin sıra numarası 772 sayısı ise süreç kimliğini (process ID) gösterir.
$ ps (bu komut parametresiz kullanılırsa çalışan kullanıcıların süreçleri ekrana gelir)
-aux parametresi kullanılırsa o anda sistemde çalışan tüm programlar ayrıntılı şekilde ekranda listelenir.
$ ps –aux
PID : süreç numarası
RSS : Programın bellekte kapladığı gerçek alan (bu değer size değerinden büyüktür sistem kütüphanesi nedeniyle)
TTY : sürecin çalıştırıldığı sanal terminal
STAT : süreç o sırada ne yapıyor
S : uyumakta olduğu
R: çalışabilir süreçler
T: durmuş
Z: (zombie) bu tür süreçler, kendisini çalıştıran sürece (parent process) mesaj bırakmadıklarından takılmış süreçlerdir. Öldürülemezler ancak sistem kaynaklarını da kullanmazlar
D: kesilemez, uykuda bazı G/Ç işlemleri o sırada bu işlemi yapan sürecin kesilmemesini gerektirir. Bunu ilgili G/Ç işlemleri bitmeden öldürülemez
KLAVYE ÜZERİNDEN KESİNTİ
Uzun süren bir komutu klavyeden girelim ve ardından Control-Z tuşlarına basalım
Örnek :
# find /usr –name “*0” –print
ctrl +Z tuşlarına basın
Bu sırada sürecin çalışmasına ara verilmiş, fakat program tamamen durmuştur. Programın çalışmasını arka planda sürdürmek için $bg komutunu kullanın bu komut bu komut tekrar komut satırında çalışacak ve klavyeden müdahale edecek şekilde terminale bağlanmak için $fg yazın
$ fg bu program çalışmaya başladıktan sonra tamamen durdurmaya karar verilmişse ctrl–c tuşlarına basın
durdurulup arka planda çalışmaya yönlendirilen süreçlere kısaca görev ismi verilir tüm görevleri görmek için $jobs komutu kullanılır.
Süreçlerin sona erdirilmesi (kill)
$ kill PID numarası
örnek : kill 69 eğer süreç herhangi bir sebeple takılmışsa bu komuta yanıt vermeyebilir.
O zaman “-9” parametresini kullanın
DOSYA VE DİZİN İŞLEMLERİ
- Erişim Hakları : Linux açısından 3 çeşit erişim hakkı vardır.
a) okuma izni
b) yazma izni
c) çalıştırma izni
bir dosya veya dizin ilk yaratıldığı zaman linux tarafından ön tanımlı bazı izinler verilir genellikle bu izin okuma ve çalıştırmadır. Dosyanın oluşma anındaki izinlerini değiştirmek için erişim yetki kalıbı olarak bilinen “umask” komutu kullanılır erişim hakları dışında bir dosyanın 3 izin düzeyi daha vardır bunlar dosyanın sahibi, dosyanın grubu ve diğer kullanıcılardır (kullanıcı hangi grupta ise dosyada o grubu dahil olacaktır). dosyanın sahibi olmayan ve grubu da dosyanın grubu ile uyuşmayan sistemdeki kullanıcılar “diğer” sınıfına girerler izin bilgilerini görebilmek için ls –l komutu kullanılır.
-rwxr-xr–x rwx r–x r-x
dosya sahibi grup diğerleri
en baştaki “-“ işareti bunun düz bir dosya olduğunu gösterir. “d” olsa bir dizini gösterir.
r: okuma
w: yazma
x: çalıştırma
dosya izinlerini değiştirmek için chmod komutu kullanılır.
Örnek : chmod –r deneme “-“ iznin kaldırılacağını “+” ise izin verileceğini belirtir.
Sadece grubun, sadece kullanıcının veya sadece diğerlerinin erişim hakkını değiştirebilmek için her izin düzeyi için bir harf tanımlanmıştır.
u: kullanıcı
g: grup
o: diğerleri
$ chmod u+x deneme (dosyanın sahibi çalıştırabilir)
$ chmod o+r (diğerleri okuyabilir.)
$ chmod g-w deneme (dosyanın grubu yazamaz)
yetki için sayılarda kullanılabilir :
|
|
User |
grup |
diğerleri |
|
Okuma |
400 |
40 |
4 |
|
Yazma |
200 |
20 |
2 |
|
çalıştırma |
100 |
10 |
1 |
$ chmod 755 deneme
bir dosyanın sahibini ancak sistemdeki root kullanıcısı değiştirebilir. Dosyanın sahibinin değiştirilmesi için “chown” komutu kullanılır.
# chown bircan deneme
# chgrp askeri deneme grubu değiştirir.
Not : chown komutu hem kullanıcıyı hem grubu değiştirir. Chown komutundan sonra kullanıcı ve grup ismi arasında bir nokta kalacak şekilde yazın.
chown askeri.www.deneme
DİĞER DOSYA SİSTEMLERİNİN KULLANIMI
Linux ‘te her dosya sistemi farklı bir dizinde tutulur ve bu dizinlerin bilgisi /etc /fstab dosyasında yer alır açılış anında bu dosyada hangi dosya sistemini hangi dizinler altına yerleşeceği okunur ve buna göre makine açılır. Linux ise kendisi için özle geliştirilen “ext2” dosya sistemini kullanır. Çeşitli dosya sistemleri (fat, vfat, fat32, minix,ext2, hpfs)
Mount işlemi :
Bir dosya sisteminin kullanılabilmesi için boş bir dizin altına yerleştirilmesi (bağlanması gerekir.) ancak bu gerçekleştirilirse söz konusu dosya sistemini oluşturan dosyalar üzerinde işlem yapılabilir bu işlem mount komutu yardımı ile yapılır.
Mount –t [tip] [aygit] [nereye bağlanacak]
Tip : dosya sistemi çeşidi
Aygıt: üzerinde dosya sisteminin bulunduğu sabit disk, cd-rom benzeri aygıt linux ‘a bağlı olan tüm donanımlara ait bir giriş /dev dizini altında bulunur. Bu dizin altındaki dosyalar özel olarak tanımlanmıştır ve bunlara kısaca ”düğüm “ adı verilir. Örneğin /dev /hda2, birinci IDE sabit diskin ikinci bölümünü; /dev /tty1 ise birinci sanal konsolu gösterir mount programı bu düğümlere ihtiyaç duyacaktır. Bu nedenle bir dosya sistemine erişebilir hale getirmek için hangi düğüm ismine sahip olduğunu bilmeliyiz.
cd-rom /dev/cdrom
disket sürücü /dev/fd0
örnekler :
#mount –t ISO9660 /dev/cdrom /mnt
#mount –t ext2 /dev/hdb1 /mnt/disk
#mount –t msdos /dev /fd0 /mnt/disket
bir bağlama işlemeni tersine çevirmekte mümkün. Bunun için umount komutu kullanılır.
#umount /disk veya #umount /dev /hdb1
#mount komutu tek başına kullanıldığında bindirilmiş tüm dosya sitemini görmek mümkündür.
Not : bir dizin yapısını disk üzerinde konumlandırırken veya ayırırken üzerinde işlem yapılan dizinde bulunmanız veya o dizinde başka bir süreç çalışıyor olması hataya neden olur. (device is busy) yapmanız gereken ayıracağınız dizinden dışarı çıkıp tekrar denemek, diğer bir seçenek fuser komutunu kullanmak, bu komut ayırmak istediğiniz dizini kullanan tüm süreçleri ekranda gösterir. Böylelikle rahatlıkla yukarıdaki örnekteki gibi “umount “ işlemini gerçekleştirebilirsiniz.
#fuser –km komutunu kullanarak o dizini kullanan tüm süreçler öldürülebilir.
#cd /
#fuser /disk
/disk: 78c
#fuser –km /disk
#umount /disk
DOSYA SİSTEMİ BİLGİLERİ :
Linux açılırken mount komutu yardımı ile root dosya sistemine ekleyeceği her değişik dosya sistemini /etc /fstab dosyasından okur ve işleme koyar (bu dosyanın bir içeriğine bakın) sistem açılırken en önce “/” dosya sistemini bağlar. Bu sayede bu dosya sistemi altında yer alan ve hayati önem taşıyan yazılımlara (fsck, ifconfig) gibi ulaşır. Daha sonra yerel dosya sistemleri ve en sonda ağ üzerinden erişilen dosya sistemlerine (NFS) bağlanır.
DİSK ARŞİVLEME VE SIKIŞTIRMA
Linux altında dosya arşivlenmesi ve sıkıştırılması neredeyse belirli ve standartlaşmış birkaç komut ile gerçekleştiriliyor, tar komutu yardımıyla istenilen dosyaları arşivleyebilir, bunların üzerine yenilerini ekleyebilir, istediğiniz zamanda tekrar açıp eski haline getirebiliriz. GNU gzip komutu ise dosyaların sıkıştırılması(zip) ve sıkıştırılmış dosyaların açılması (unzip) işlemlerini yapabiliyor. Yeterli disk alanı yoksa, bu iki komut her zaman yardımınıza koşacaktır.
Dosya Arşivleme :
Tar (tape aRchive) bir veya birden fazla dosyayı tek bir arşiv haline sokar. Tar, dosyalar üzerinde sıkıştırma işlemi uygulamaz fakat tar’ın GNU sürümü (linux ‘te kullanılan) bu işlemi bir parametre yardımı ile yapabilir.
$ tar –cf arsiv.tar tmp/
-c: (create archive) temp dizini altındaki her şeyi paketleyip arsiv.tar isimli dosyaya yollar
-f: hangi dosyaya yazılacağını belirtir
açmak için;
$
$tar –xf arsiv.tar komutunu kullanın
-x: (extract) parametresi –f ile belirtilen dosyayı açacaktır.
-r: Parametresi daha önce yaratılmış bir arşive dosya eklenebilir. Böylece dosyayı açma
$ tar xvf /dev/rmt/1 type dekileri geri yükler
$ tar cvf /dev/rmt/1 /etc ‘/etc altındaki tüm dosyaları type alır.
$ tar cvf /dev/rmt/1 /etc / /usr /proc /dev/fd yazılan dizinlerin hepsini tape’ye yedekler
$ tar tvf /dev/rmt/1 ist_hrk5.ing ‘tapedeki bir file görüntülemek için
$ tar tvf /dev/rmt/1 type deki tüm dosyaları listeler.
$ mt -f /dev/rmt/1 rewind (erase –type siler)
$ tar –rf arsiv.tar ekleme .txt
dosyanın içeriğini önceden görebilmek için “-t” parametresi kullanılır
$ tar –tf arsiv.tar
hangi dosyaların açıldığını ekranda görmek için “-v” kullanılır
$ tar –zcvf tmp.tg2./tmp
# tar –cf /dev/fdo tmp/ temp dizini altındaki her şeyi diskete kaydeder
$ tar –xf /dev/fdo disketteki bilgiyi açar
Dosya sıkıştırma ve açma: Dosya sıkıştırma ve açma amacıyla kullanılan iki yazılım vardır.
Gzip ve Compress
$gzip askeri
$ ls –al
askeri –gz
compress ve uncompress de sırasıyla bir dosyayı sıkıştırmak ve açmak için kullanılır
$ Compress web.html
$ unCompress web.html.z
Bir dosyanın uzantısının ne tür bir dosya olduğunu anlayamazsanız bu durumda “file” komutu yardımınıza koşar (file komutu dosyanın başındaki karakterleri kontrol ederek ve bunları bir listeyle (/etc/magic) karşılaştırarak dosyanın ne tür olduğunu söyler.
#file tmp.gz
#file tmp.tar.Z
tar’lanmış ve sıkıştırılmış bir dosyayı tek adımda açmak için x ve f parametrelerin yanında “z” de kullanın
$tar –zxf netscape-4.0.linux_elf.tar.gz
eğer dosya sıkıştırılırken compress komutu kullanılmışsa “z” yerine “Z” kullanın. Folder.tar.Z gibi olanlar benzer şekilde bir dosyayı aynı anda hem tar ile arşivlemek, hemde sıkıştırmak istersek c ve f parametreleri dışında compress ile Z,gzip ile z parametresi girmek yeterlidir.
Aşağıda iki örnekte verilmiştir.
$tar –zcf gopher.tgz gn.gopher/
$tar –Zcf gopher.tar.Z gn.gopher/
Dizin Tarama :
Find <dizin ismi> -name “ne aratılıyor”
$find –name “*.html”
$find /home/askeri –name “a*.*”
-type d :bu parametre sadece dizin isimleri arasında arama yapar.
Locate : find komutunun alternatifidir. Çok daha kısa sürede arama yapar. Update komutuyla her sabah dosya ve dizin isimlerini bir veritabanında toplar
$locate askeri.txt
Mtools MS-DOS Arabirimi: Linux altında MS-DOS formatlı disklere ulaşmayı kolaylaştıran paketin ismi mtools olarak bilinir. Msdos formatlı diskette yer alan dosyalar listelenebilir, silinebilir, formatlanabilir, hatta disketin kimliği bile değiştirilebilir.
mdir: Disketin içeriğini görüntüler.
mcopy: copyalama yapar mcopy a:/autoexec.bat
mdel: dos dosyasını siler.
mformat: disketi fotmatlar.
mmd :disket üzerinde dizin oluşturur.
Kullanıcı İşlemleri:
Kullanıcı Hesabı Açılması:
#adduser
eğer UID olarak 0 girerseniz sistemde sizinle beraber bir super kullanıcı daha yaratmış olursunuz.
-hesabı tamamen silmek için , kullanıcının ev dizini ve e-maillerini yedekledikten sonra sistemde kullanıcıya ait olan dosyaları (/temp) altında ve ev dizinini silin.
/etc/passwd ve /etc/group dosyasından kullanıcının isminin geçtiği satırları kaldırın.
Sistemde kullanıcıya ait olabilecek tüm dosyaları da silmeniz gerekebilir. Bunun için “find“ kullanabilirsiniz.
$find / -user askeri –ls –exec rm {} ;
bu komutu /etc/passwd dosyasından kullanıcı ismine ait olan satırı kaldırmadan önce yapmalısınız.
SİSTEMİN YEDEKLENMESİ:
Yeriniz varsa /tmp almanız yararlı olur.
Elektronik postalar /var/spool/mail
Aşağıdaki komut /usr ve /home dizinlerini diskete kopyalar
$tar cvmf /dev/fd0 /usr /home ‘tar komutuna verilen m parametresi bir disket dolduğu zaman başka bir diskete devam etmesini sağlar dizinleri sıkıştırarak almak için z parametresini vermek yeterli olur.
Açmak için;
$tar xf /dev/fd0 komutu yeterlidir.
Bütün sistemi tar kullanarak ilk SCSI type yedeklemek için ;
#tar cvf /dev/st0/
bir makineden diğerine yedek almak için ;
#tar cvf aipek@dicle.edu.tr :/dev/ftape/home
ÇEKİRDEĞİN YAMANMASI(PATCH):
Örnek olarak elimizde 2.2.14 sürümü var ftp adresinde de 2.2.15 sürümü var
Yamayı önce /usr/src dizinine kopyalayın bu dizin altında iken ;
#zcat patch-2.2.gz| patch –p0 ve eğer sıkıştırılmış değilse #patch –p0<patch-2.2.15
yamanın başarılı olduğundan emin olmak için /usr/src/linux dizini altında .rej uzantılı dosyalara bakın #find –name ‘*.rej’ –print komut .rej uzantılı dosya buluyorsa yama işlemi tamamlanmamış demektir. Eğer yama işlemi tamamlanırsa sırası ile
#make clean
#make config
#make dep
patch komutunun aldığı bazı seçeneklerde var vardır. patch -s komutu ile kullanılırsa oluşabilecek her tür hatta mesajını ekrana yazar.
-birkaç yamanın ardından .orig uzantılı dosyalar etrafta dolaşmaya başlar bu dosyalar gereksizdir. Büyük yer kapladıkları için silinmeleri gerekir. Aşağıdaki komut yardımiyle /usr/src/linux dizini altında .orig uzantılı dosyalar silinebilir.
#find /usr/src/linux –name ‘*.orig’ –exec rm –f {} ;
çekirdeğin ne kadar hafıza kullandığını öğrenmek ;
$dmesg komutunu kullanın veya çekirdek kayıt dosyasına bakılabilir.
$mc ;norton commander benzeri bir program
#mc
çalışan işleri öğrenmek için ;
#ps –aux çalışan işleri gösterir.
/etc/syslog.conf , bu dosyanın yapısı biraz karışık olmasına rağmen eğer sistem yöneticisiyseniz syslogd sizin en büyük yardımcınız olacaktır.
Başka bir makineye de kayıt tutturmak mümkündür. Uzak makinenin ismi syslog.conf dosyasının sağ bölümüne yazılır. Böylece diğer makine yerel olarak sistem kayıtlarını tutacaktır.
mail.err aipek@dicle.edu.tr
bazı kritik ve sistemin düzgün çalışmadığını haber verebilecek mesajları konsola yönlendirilmesinde fayda vardır.
kern.crit /dev/console
Sisteme bağlanmış olan kullanıcılar hakkındaki bilgiyi ise /var/adm/wtmp dosyası tutar. Bu dosya ascii olmadığından doğrudan okunamaz, ancak “last “ komutu ile içeriği incelenebilir. Buna ek olarak çeşitli paketler çalıştırılıyorsa onların yaratığı kayıt dosyaları da incelenmelidir. Örneğin ftp çalışıyorsa /var/adm/xferlog kimin ftp ile hangi dosyaları aktardığını gösterir. Bundan alınacak bilgilerle sistemin çalışma performansı artırılabilir.
Logların Boşaltılması :
cd /Var/Adm
null>wtmpx
null>wtmp
Not : Bu loglar uzun vadede kolay kolay tehlikeli boyutlarda büyümez, ancak gözlenmeli, çok büyüdüğünde içeriği boşaltılmalıdır.
INIT ve /etc/inittab
/etc/inittab dosyasında yapacağımız her değişikliğin ardından #init q komutunu çalıştırmanız gerekmektedir.
Not: /etc/rc.d/*.* bu dosyaları gözünüz gibi koruyun sistem çalışırken arka planda çalışan programlar burada yazılıdır.
rc.0: Bu dosya halt çalışma düzenine geçerken okunur. Sistem shutdown veya halt konumuna geçerken bu program çalışır.
rc.k : Bu dosya init tarafından 1 nolu çalışma düzeni (tek kullanıcılı konum)ne geçerken kullanılır.
rc.cdrom : Bu dosya bulduğu CDROM sürücüsünü /cdrom dizini altına mount yardımıyla bağlar.
rc.local : Çok kullanıcılı açılış durumunda çalıştırılan bu dosya istediğiniz programları ekleyebilirsiniz.
rc.4 : 4 nolu çalışma düzenine geçilirken bu dosya çağrılır. Tüm sanal konsollara vt100 terminalleri yerine grafik tabanlı bir program kullanılarak girilir.
rc.m: init tarafından çok kullanıcılı konuma geçmek için kullanılır.
rc.s: sistem açılırken bu dosya mutlaka çalıştırılır. Takas alanı açılır,dosya sistemde hata olması durumunda bunu gidermeye çalışır. Bazı kontrollerden sonra kontrolü diğer rc programlarına bırakır.
LINUX DOSYA SİSTEMİ :
/dev: G/Ç dosyaları (linux çekirdeğinde desteklenen her aygıta ait dosya /dev dizini altında bulunur. Kurulum anında bu dosyalar yerine yerleştirilir. Bu dosyaların silinmesi durumunda /dev/makadev ile tekrar yaratılabilir.
/etc: Sistem konfigürasyon dosyaları (bu dizinde çalıştırılabilir dosyalar bulunmamalıdır.)
/home: Kullanıcılara ayrılmış dizin
/lib: Kütüphane dosyaları
/mnt: Geçici bağlanan dosya sistemi
/proc: Süreç kontrollerini ve diğer sistem bilgilerini tutan dosya sistemi
/root : Sistem yöneticisinin ev dizini bu dizini sistemdeki diğer kullanıcıların görmeyeceği şekilde ayarlayın.
/sbin: Hayati önemde sistem komutları ,sadece sistem yöneticisinin ihtiyacı olan komutlar,/sbin veya usr/sbin içinde bulunur.
/tmp: Geçici dosyaların bırakıldığı dizin belirli zaman aralıklarında temizlenmelidir.
/usr: Diğer önemli sistem dosyalarını tutar. bu bölüm en kalabalık dizindir.zira yeni kurulan tüm programlar buraya konulur.
X11r6: xwindow sistemi dosyaları
Doc: Belge ve dokümanlar genellikle HOWTO ve FAQ dosyaları
Lib: Bazı kütüphaneler.
Man: man dosyaları
Src: bazı kaynak dosyaları ve linux çekirdeğini oluşturan kodlar. /usr/src/linux
Sbin: Kök sistem dizininde yer alması gerekmeyen çalıştırılabilir. Sistem görevlisi dosyaları
/var: Sürekli değişen sistem bilgileri burada tutulur. Diğer makinelere paylaştırılmaz.
adm: sistem yönetimini ilgilendiren kayıtlar
preserve: Sistemin göçmesinden sonra zarar görmesi mümkün dosyaların kaydedildiği yer
spool: Sonra işlenecek veriler buraya atılır.(e-posta gibi)
Not: temp dizini normal olarak kullanıcıların kullanımına açık olduğu için çok kısa bir sürede dolabilir. Burayı periyodik olarak silmek için find komutu işe yarıyabilir.
#find /tmp –atime +7 –exec rm –rf {};
bu komut /temp dizini altındaki dosyaları kontrol edecek ve 7 günden daha eski olanları
silecek
#du –skx /home/* |sort –rn>disk
du (disk usage)
yazıcıya bilgi göndermek için;
$cat dosya>/dev/lp1
$ls –l /dev/cua0
crw-rw-rw- 1 root uucp 5,64 nov 30 1993 /dev/cua
en baştaki “c” karakteri bu dosyanın bir karakter aygıtına ait olduğunu gösterir. Benzer şekilde blok aygıtlar için bu “b” dir.
Türkçe karakterlerin kullanımı: Bu dosyalar “ftp.linux.org.tr” temin edilebilir.
Burada tr.map,trq.map dosyalarını çekin.
Bash kabuğu altında türkçe yazabilmek için aşağıdaki üç komutu .inputrc dosyanıza eklemeniz gerekecektir.
Set meta-flag on
Set output-meta on
Set convert-meta off
Less komutunu türkçe karakterleri göstermesi için;
leescharset=latin5
#export VISUAL=/usr/bin/pico pico adlı editörü default yapar.
Sizde Yorum Ekleyin Yorum
Sende Yorum Ekle